Een groot deel van ons lichaam wordt aangestuurd door ons autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor zowel de activatie als het tot rust brengen van ons lichaam en is opgedeeld in twee delen: een sympathisch en een parasympathisch deel. Het sympathische deel zorgt er voor dat ons lichaam in staat is om actie te ondernemen zoals vechten of vluchten. Het zorgt ervoor dat onze hartslag omhoog gaat, de verbranding toeneemt en stimuleert de hersenactiviteit. Het parasympathische deel daarentegen heeft als taak het lichaam weer tot rust te brengen en te ontspannen. Het vertraagt de hartslag en stimuleert de stofwisseling.
Het sympathische zenuwstelsel wordt daarom dan ook wel vergeleken met het gaspedaal en het parasympathische zenuwstelsel met de rem. Als iemand ontspannen is dan is dus zijn parasympathische zenuwstelsel het meest actief. Bij gestresste mensen is het sympathische systeem echter het meest actief. Uit onderzoek blijkt verder dat bij mensen die aan langdurige stress lijden het lichaam op den duur ontregelt raakt en dat zowel het sympathisch als parasympathische zenuwstelsel actief is. Oftewel, er wordt tegelijkertijd op zowel het gaspedaal als de rem getrapt!
De hartslag van een mens ligt op circa 72 slagen per minuut. Dit is echter de gemiddelde hartslagfrequentie want bij personen die ontspannen zijn zal de hartslag veranderen met de ademhaling. Bij een inademing zal de hartslag stijgen en bij een uitademing weer dalen. Bij gestresste mensen is de hartslag heel erg constant en verandert niet mee met de ademhaling. De mate waarin de hartslag dus varieert geeft dus aan in welke mate een mens ontspannen is en in hoeverre het para- of sympathische zenuwstelsel actief is. De hartslag variatie wordt ook wel hartcoherentie genoemd of Heart Rate Variability (HRV).
De hartslag van een mens is eenvoudig te meten en door de tijden tussen de hartslagen (zogenaamde R-R periode) te analyseren kan een uitspraak worden gedaan over de hoeveel spanning die een persoon ervaart. De hartslag kan echter met training ook worden beïnvloed. Door regelmatig te ontspannen en geconcentreerd te ademhalen kan het zenuwstelsel weer in rust worden gebracht. Door een continue bewaking van de hartslag kan de persoon middels feedback worden geleerd zo efficiënt mogelijk te ontspannen en de hartslagcoherentie te verhogen. Het trainingssysteem geeft aan wanneer de hartslag voldoende varieert. Dit wordt weergegeven door een stoplicht waarbij geldt: groen is ontspannen en rood is gespannen. Door bewust te worden van de lichamelijke toestand kan men leren om bewust en efficiënt te ontspannen zodat ook onder stressvolle omstandigheden het lichaam tot rust kan worden gebracht.
